Cầu thang đặt giữa nhà: chia đôi không gian và cách gỡ bằng ánh sáng
Cầu thang nằm giữa nhà là bố cục bị chê thường xuyên: "chẻ đôi ngôi nhà", "cắt ngang long mạch". Nhưng nếu nhìn bằng con mắt người ở, nó có ba vấn đề rất cụ thể — và cả ba đều gỡ được mà không cần dời thang.
Ba vấn đề thật
Một là lối đi vòng. Thang giữa nhà biến lối đi thành hình chữ U: từ phòng khách ra bếp phải đi vòng qua thang. Nhà càng hẹp thì vòng càng dài, và mỗi ngày đi lại vài chục lần.
Hai là bóng đổ. Khối thang đặc ở giữa chắn ánh sáng từ mặt tiền vào phần sau nhà. Đây là lý do nhiều nhà ống có phòng khách sáng còn bếp thì phải bật đèn cả ngày.
Ba là tiếng. Thang ở giữa thì tiếng bước chân, tiếng nói vọng từ tầng trên xuống lan khắp nhà thay vì dồn về một góc.
Ba cái đó đo được. Còn "chẻ đôi long mạch" là cách nói khác của vấn đề thứ nhất và thứ hai.
Gỡ bằng ánh sáng trước, vì nó đổi nhiều nhất
Nếu chỉ làm được một việc cho nhà có thang giữa, hãy làm giếng trời trên đỉnh thang. Khối thang từ chỗ chắn sáng trở thành chỗ dẫn sáng — ánh sáng rơi từ trên xuống, lan ra cả hai phía. Đây là cách lật ngược hẳn vấn đề chứ không phải che giấu nó.
Vài lưu ý thực tế khi làm giếng trời:
- Phải có lối thoát nhiệt ở đỉnh, không thì mùa hè giếng trời thành ống khói hút nóng xuống nhà.
- Nên có mái che mưa hoặc kính có gờ thoát nước — giếng trời hở là hắt mưa vào bậc thang, trơn và nguy hiểm.
- Kính cường lực hoặc tấm polycarbonate, đừng dùng kính thường.
Gỡ lối đi vòng: mở thay vì chắn
Thay lan can đặc bằng lan can kính hoặc sắt mảnh. Không rút ngắn được đường đi thật, nhưng mắt nhìn xuyên qua được thì cảm giác nhà rộng ra rõ rệt, và đi trong nhà đỡ thấy bị chặn.
Nếu gầm thang đang bịt kín làm kho, cân nhắc mở một mặt — biến nó thành kệ hở hoặc góc đọc sách. Khối đặc giữa nhà mà hở được một mặt thì cảm giác khác hẳn.
Gỡ tiếng: thảm và vật liệu
Dán nẹp cao su hoặc thảm bậc lên mặt bậc. Rẻ, làm trong một buổi, và giảm rõ tiếng bước chân — đặc biệt với thang gỗ hoặc thang đá. Kèm theo là bớt trơn, một lợi ích thật cho nhà có người già.
Khi nào thì đáng dời thang
Rất hiếm. Dời cầu thang là đụng dầm sàn, phải tính lại kết cấu, và chi phí thường bằng một phần đáng kể tiền xây mới. Chỉ nên tính khi:
- Nhà đang cải tạo toàn bộ, đằng nào cũng đập sàn;
- Hoặc thang hiện tại không an toàn — bậc quá dốc, chiều cao bậc trên 19 centimet, chiếu nghỉ quá hẹp.
Ngoài hai trường hợp đó, tiền bỏ vào giếng trời và lan can kính cho hiệu quả cao hơn nhiều lần.
Một thứ ít người để ý: chiều rộng vế thang
Nhà ống hay làm vế thang rộng chỉ 70 đến 80 centimet để tiết kiệm diện tích. Mức đó đi một mình thì được, nhưng khiêng đồ hoặc hai người tránh nhau là vướng. Nếu đang cải tạo mà giữ nguyên vị trí thang, nới vế lên 90 centimet là khoản đầu tư đáng giá hơn hầu hết việc chỉnh phong thủy khác.