Đất dài và hẹp: chia mặt bằng sao cho giữa nhà không tối

Ba bài trước nói đất thóp hậu nở hậu, đất thấp hoặc cao hơn mặt đường, và đất méo góc cụt. Bài này nói hình thế phổ biến nhất ở phố: mảnh đất dài và hẹp.

Hình này không có gì đáng lo về mặt hình thế. Vấn đề duy nhất đáng lo là khúc giữa — chỗ xa cả mặt trước lẫn mặt sau.

Vì sao khúc giữa là chỗ khó

• Ánh sáng chỉ vào được từ hai đầu, và nó tắt dần theo chiều sâu.
• Không có luồng gió nếu không có chỗ thoát ở giữa hoặc ở sau.
• Khúc giữa thường bị dùng làm kho, rồi càng tối và bí thêm.
• Ẩm đọng ở đó, nhất là trong mùa mưa và mùa nồm.
• Đây là chỗ quyết định nhà dễ chịu hay không, chứ không phải mặt tiền.

Chừa một khoảng hở ở giữa

1. Giếng trời là cách phổ biến nhất — mất vài mét vuông nhưng cứu cả khúc giữa.
2. Đặt ở khoảng giữa chiều sâu, hoặc lệch về phía tối hơn.
3. Có mái che mưa nhưng vẫn thoát được khí nóng, và che bớt nắng trưa.
4. Chừa thoát nước cho đáy giếng trời, đây là chỗ hay tắc và tràn vào nhà.
5. An toàn khi có trẻ nhỏ: lan can quanh giếng trời ở các tầng phải đủ cao và không có chỗ trèo.

Sân sau nhỏ cũng đủ

• Một khoảng sân sau vài mét vuông cho nhà có hai đầu thoáng — gió mới đi xuyên được.
• Đặt bếp hoặc khu giặt phơi gần đó, hai chỗ sinh hơi nhiều nhất.
• Đừng lấp sân sau để lấy thêm phòng — đây là quyết định nhiều nhà tiếc về sau.
• Thoát nước sân sau phải tính kỹ nếu nhà thấp hơn mặt đường, kẻo mưa lớn là nước tràn ngược vào.

Xếp phòng theo chiều sâu

• Chỗ cần sáng đặt ở hai đầu: chỗ ngồi, chỗ làm việc, chỗ học.
• Chỗ không cần sáng đặt ở giữa: cầu thang, nhà vệ sinh, tủ tường, kho.
• Cầu thang đặt ở giữa vừa hợp lý về khoảng cách vừa dùng được phần tối.
• Đừng chia quá nhiều phòng; mỗi bức tường thêm là một lần chặn sáng và chặn gió.
• Vách kính, vách lửng, cửa kính chia khu mà vẫn cho sáng đi qua.

Nhà giữa hai nhà cao hơn

• Hai bên bị chắn thì càng phải lấy sáng từ trên — giếng trời gần như bắt buộc.
• Mặt tiền và mặt sau cũng bị che bóng vào một số giờ; quan sát cả ngày trước khi quyết bố trí.
• Tường chung thì ẩm hơn vì không được nắng — đừng kê tủ sát vào.
• Bàn với hàng xóm nếu họ định xây cao thêm, sớm thì còn nói được.

Mấy lỗi hay gặp

• Xây kín từ mặt trước tới mặt sau để lấy tối đa diện tích — nhà rộng mà không ở được.
• Giếng trời quá nhỏ thì chỉ lấy được một vệt sáng hẹp.
• Bịt giếng trời lại sau vài năm vì mưa tạt hoặc vì muốn thêm chỗ.
• Đặt nhà vệ sinh ngay giữa mà không thông gió — mùi lan ra cả nhà.
• Quên lối thoát ở mặt sau: nhà chỉ có một lối ra là rủi ro lớn khi có cháy.

Nhà đã xây rồi thì làm gì

• Mở thêm ô thoáng trên cao ở tường giáp sân hoặc giáp giếng trời — hỏi thợ về phần kết cấu trước.
• Đổi cửa đặc thành cửa có kính ở khúc giữa.
• Sơn tường màu sáng và bỏ bớt đồ ở khúc giữa: rẻ nhất và thấy khác ngay.
• Đèn đủ sáng cho khúc giữa, và bật ban ngày cũng không sao.
• Quạt hút ở cuối nhà tạo được luồng khí dù không có sân sau.
• Gương ở khúc giữa phản thêm sáng — không làm nhà rộng ra nhưng giúp chỗ tối bớt tối.
• Bỏ bớt cửa không cần thiết giữa các khu, mở thông thì sáng đi xa hơn.

Chiều rộng quá hẹp

• Mặt tiền rất hẹp thì cầu thang chiếm tỉ lệ lớn — cân nhắc kiểu thang và vị trí kỹ hơn bình thường.
• Đồ nội thất phải đo trước khi mua, cả kích thước lẫn đường mang vào.
• Chọn đồ hẹp và cao thay vì rộng và thấp.
• Một hành lang thẳng chạy suốt tốn diện tích; xen kẽ chức năng vào lối đi thì tận dụng hơn.

Nói cho rõ một điều

Đất dài và hẹp không phải hình thế xấu — phần lớn nhà phố Việt Nam đều vậy, và nhiều căn trong số đó rất dễ chịu.

Cái quyết định là có chừa chỗ cho sáng và gió vào khúc giữa hay không. Chừa vài mét vuông ở đúng chỗ đáng hơn nhiều so với xây kín để lấy thêm một phòng.

Câu hỏi thường gặp